August 11, 2025

Vì sao Thụy Sĩ rất quan ngại mô hình trung gian trong giáo dục đại học?

Trong bối cảnh quốc tế hóa giáo dục đại học và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ đào tạo từ xa, các cơ sở giáo dục ngày càng áp dụng nhiều hình thức hợp tác và mở rộng hoạt động đào tạo ra ngoài biên giới quốc gia. Một trong những mô hình phổ biến là mô hình trung gian (intermediary model), trong đó một phần hoặc toàn bộ hoạt động đào tạo, giảng dạy, đánh giá, hoặc hỗ trợ học viên được chuyển giao cho một bên thứ ba không phải là chính cơ sở đào tạo cấp bằng.

Theo Knight (2005), mô hình này còn được gọi là cross-border education through partnership, trong đó các trường đại học triển khai chương trình thông qua franchising (nhượng quyền), twinning (đào tạo song song), validation (toàn bộ vận hành và đào tạo sẽ từ đối tác, trường đại học chỉ cấp bằng), hoặc joint delivery (cả trường đại học và đối tác cùng vận hành, trong đó trường đại học có thể chia sẻ LMS, học liệu, đối tác sẽ đào tạo toàn bộ hoặc một phần). Trong khuôn khổ này, franchise programs là hình thức phổ biến nhất của mô hình trung gian, nơi một tổ chức trong nước (host institution) cung cấp chương trình giảng dạy được phát triển bởi một trường nước ngoài và chịu sự giám sát hạn chế từ bên cấp bằng (Altbach & Knight, 2007).

Mô hình trung gian cũng bao gồm các hình thức hợp tác sử dụng nền tảng công nghệ của bên thứ ba, như các hệ thống quản lý học tập (LMS), dịch vụ đánh giá trực tuyến, hay nền tảng đại học ảo (virtual universities). Trong các trường hợp này, đơn vị trung gian thực hiện các chức năng học thuật hoặc hỗ trợ học thuật thay cho trường đại học gốc, tạo ra mô hình vận hành có tính phân tán về mặt quản trị, giảng dạy và chất lượng.

Nhìn chung, đặc điểm cốt lõi của mô hình trung gian là sự hiện diện của một tác nhân trung gian (intermediary agent) – thường không phải là một cơ sở giáo dục được kiểm định độc lập – đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị giáo dục đại học, từ tuyển sinh, đào tạo đến cấp bằng. Chính vì tính chất “chia sẻ quyền lực” này, mô hình trung gian vừa mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục linh hoạt hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tính minh bạch, đảm bảo chất lượng, trách nhiệm pháp lý và đạo đức học thuật (van der Wende, 2002).

Tuy nhiên, Thụy Sĩ – một trong Nhiều quốc gia xem mô hình này là một bước đệm hoặc cánh tay nối dài để thâm nhập thị trường (mục tiêu chủ yếu tập trung vào thị phần và lợi nhuận) nhưng tại Thụy Sĩ, quốc gia có hệ thống giáo dục uy tín hàng đầu thế giới – lại tỏ ra dè dặt, thậm chí né tránh mô hình này trong giáo dục đại học. Bài viết này sẽ phân tích lý do vì sao Thụy Sĩ có quan điểm rõ ràng như vậy, dựa trên khung pháp lý, nguyên tắc chất lượng và triết lý giáo dục đặc thù của quốc gia này

1. Triết lý phân quyền và đề cao trách nhiệm trực tiếp

Không giống nhiều quốc gia áp dụng mô hình quản lý tập trung, Thụy Sĩ có hệ thống giáo dục đại học phân quyền mạnh mẽ, không tồn tại một Bộ Giáo dục quốc gia điều hành chung. Mỗi trường đại học – đặc biệt là các trường đại học công lập và các viện đại học được công nhận – đều tự chủ hoàn toàn về học thuật, tài chính và tổ chức, và phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước xã hội, nhà tuyển dụng và các cơ quan kiểm định.

Theo Hội đồng Kiểm định Thụy Sĩ (Swiss Accreditation Council), “trách nhiệm đảm bảo chất lượng nằm ở chính cơ sở giáo dục đại học, không thể chuyển giao cho bên thứ ba.” (Swiss Accreditation Council, 2023). Điều này đồng nghĩa với việc nếu một tổ chức trung gian tham gia vào hoạt động giảng dạy, đánh giá hoặc quản lý học viên, thì tính minh bạch và trách nhiệm giải trình sẽ bị mờ nhạt – điều mà hệ thống Thụy Sĩ không chấp nhận. Đặc biệt trong trường hợp chuyển giao cho bên thứ ba hoặc có sự can thiệp của bên thứ 3, việc tuyên bố là chương trình đạt được kiểm định gốc là vi phạm luật cạnh tranh không lành mạnh, vì thực tế hệ thống quản trị không còn là hệ thống quản trị gốc, nó đã bị phân tán và chia sẻ cho đơn vị hợp tác.

Việc kiểm định không bắt buộc tại Thụy Sĩ buộc các cơ sở giáo dục phải tự chứng minh năng lực của mình, minh bạch trong truyền thông, đồng thời phải chịu chế tài rất nghiêm khắc nếu gian dối về tình trạng của chương trình đào tạo.

2. Chất lượng đào tạo không thể ủy thác

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của giáo dục Thụy Sĩ là chất lượng không thể bị “đánh đổi” để mở rộng quy mô. Mô hình trung gian thường đi kèm với việc bên thứ ba thực hiện các chức năng giảng dạy, đánh giá hoặc quản trị học viên thay cho trường đại học gốc, điều này tiềm ẩn nguy cơ mất kiểm soát chất lượng, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong trải nghiệm học tập và giá trị văn bằng.

Theo báo cáo của Swissuniversities (2018), tổ chức đại diện các trường đại học Thụy Sĩ, các chương trình đào tạo xuyên biên giới chỉ nên được thực hiện nếu trường đại học có thể trực tiếp kiểm soát chất lượng giảng dạy, đầu ra học thuật và tổ chức triển khai. Việc giao phó cho một đối tác trung gian mà không có sự giám sát đầy đủ từ trường gốc bị đánh giá là rủi ro cao và thiếu tính minh bạch.

“SIMI Swiss theo đuổi mô hình đào tạo trực tiếp, không liên kết, không uỷ quyền. Đồng thời công khai, minh bạch thông tin, quy trình và các kiểm định để chính phủ và bên thứ ba có thể thẩm tra bất kỳ lúc nào. Xem thêm tại QAQC.ch

3. Hệ thống quy phạm nghiêm ngặt và độc lập

Từ năm 2015, Luật về Khuyến khích và Điều phối lĩnh vực Giáo dục Đại học (HFKG – Hochschulförderungs- und -koordinationsgesetz, SR 414.20) chính thức có hiệu lực tại Thụy Sĩ, quy định rõ rằng “mọi hoạt động giảng dạy và cấp bằng phải được kiểm soát bởi chính cơ sở đào tạo, không thông qua bên thứ ba” (SAC, 2022). Vi phạm điều này, không những vi phạm nguyên tắc đảm bảo chất lượng quan trọng nhất của giáo dục Thụy Sĩ mà cũng là vi phạm luật (hành chính hoặc hình sự) khi công bố thông tin không trung thực. Cơ sở vi phạm kể cả tại nước ngoài có thể bị phạt 1,2 triệu CHF và trường có thể bị rút toàn bộ giấy phép.

Đây là rào cản lớn đối với mô hình trung gian, đặc biệt là khi tổ chức trung gian không nằm trong hệ thống kiểm soát của Thụy Sĩ, hoặc không đạt được tiêu chuẩn kiểm định nội địa hoặc quốc tế độc lập.

4. Kinh nghiệm thực tiễn và những hệ lụy từ mô hình trung gian kém chất lượng

Trong quá khứ, một số mô hình “hợp tác quốc tế” tại Thụy Sĩ đã bị truyền thông quốc tế và giới học thuật chỉ trích vì thực chất là hoạt động thương mại hóa giáo dục dưới hình thức liên kết lỏng lẻo, thiếu kiểm soát chất lượng. Ví dụ, một số trường hợp các trường tư nhân tại Thụy Sĩ chỉ giữ vai trò danh nghĩa trong khi hoạt động đào tạo diễn ra hoàn toàn tại nước ngoài, thông qua đối tác địa phương, thậm chí đối tác tại địa phương hoàn toàn không được kiểm định.

Những mô hình này làm suy giảm lòng tin của người học, ảnh hưởng đến danh tiếng chung của hệ thống giáo dục Thụy Sĩ, và thậm chí khiến sinh viên bị từ chối tiếp nhận vào môi trường làm việc tại chính Thuỵ Sĩ và quốc gia khác.

5. Bảo vệ danh tiếng quốc gia và lợi ích của sinh viên

Với danh tiếng là một trong những hệ thống giáo dục hàng đầu thế giới, Thụy Sĩ nhận thức sâu sắc rằng mọi hành vi đánh đổi chất lượng để mở rộng quy mô đều tạo ra rủi ro cho thương hiệu giáo dục quốc gia. Vì vậy, các cơ sở giáo dục đại học có uy tín ở Thụy Sĩ, bao gồm cả các trường ngoài công lập, thường chọn cách triển khai trực tiếp thay vì qua trung gian, cho dù điều đó khiến họ phải đối mặt với chi phí cao, quy mô nhỏ và tốc độ phát triển chậm hơn, thậm chí bị rào cản bởi những thủ tục hành chính tại quốc gia mà học viên tham gia học tập trực tiếp.

Sự lựa chọn này thể hiện cam kết bảo vệ lợi ích lâu dài của sinh viên, khi họ được đảm bảo học tập trong môi trường chất lượng, minh bạch, và có giá trị thực trên thị trường lao động toàn cầu. Quan trọng hơn, đó là đảm bảo chất lượng đồng nhất.

Thụy Sĩ không “ngại” mô hình trung gian vì bảo thủ, mà vì quốc gia này có một hệ thống giáo dục được thiết kế để đề cao trách nhiệm, minh bạch và chất lượng đào tạo không thể ủy quyền. Trong bối cảnh nhiều quốc gia xem việc liên kết và triển khai thông qua trung gian là cơ hội mở rộng thị phần, thì Thụy Sĩ lại kiên định với nguyên tắc giáo dục cốt lõi: chất lượng thực chất, không thỏa hiệp. Điều này không chỉ bảo vệ người học, mà còn giữ gìn uy tín giáo dục quốc gia trước áp lực thương mại hóa toàn cầu.

Tài liệu tham khảo
  • Altbach, P. G., & Knight, J. (2007). The internationalization of higher education: Motivations and realities. Journal of Studies in International Education, 11(3–4), 290–305. https://doi.org/10.1177/1028315307303542
  • Federal Council of Switzerland. (2015). Federal Act on Funding and Coordination of the Swiss Higher Education Sector (HFKG – SR 414.20). https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2014/893/en
  • Knight, J. (2005). Borderless, offshore, transnational and crossborder education: Definition and data dilemmas. Observatory on Borderless Higher Education (OBHE).
  • Swiss Accreditation Council. (2023). Accreditation guidelines for Swiss higher education institutions. https://akkreditierungsrat.ch/en/accreditation
  • van der Wende, M. (2002). Internationalisation policies: About new trends and contrasting paradigms. Higher Education Policy, 14(3), 249–259. https://doi.org/10.1016/S0952-8733(01)00018-6
0

36 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *